लुम्बिनी — पवित्र उद्यान

बौद्ध ग्रन्थअनुसार कपिलवस्तुकी रानी मायादेवी आफ्नो माइती देवदह जाँदै गर्दा लुम्बिनीको बगैंचामा रोकिइन्। त्यहाँ रुखको हाँगा समातेर उनले छोरा सिद्धार्थलाई जन्म दिइन्। उनी राजकुमारका रूपमा हुर्किए, दरबार त्यागे, बोधगयामा बुद्धत्व प्राप्त गरे र बुद्ध बने।

पवित्र उद्यान

स्थलको केन्द्रमा मायादेवी मन्दिर छ, एउटा साधारण सेतो भवन जसले पहिलेका मन्दिरका उत्खनित अवशेष र जन्मको ठ्याक्कै स्थान देखाउने मानिने चिनो ढुंगा जोगाएको छ। भित्र उठाइएको बाटोले भग्नावशेष र जन्मको दृश्य कुँदिएको खिइएको शिलापाटीसम्म पुर्‍याउँछ। बाहिर पुष्करिणी पोखरी छ, जहाँ मायादेवीले प्रसवअघि स्नान गरेको र शिशुलाई पहिलोपटक नुहाइदिएको मानिन्छ। प्रार्थना झण्डाले सजिएको विशाल बोधिवृक्षमुनि भिक्षुहरू ध्यान गर्छन्, र मन्दिर वरिपरि प्राचीन विहार र स्तूपका इँटाका जग छन्।

अशोक स्तम्भ

ई.पू. २४९ मा मौर्य सम्राट अशोक यहाँ तीर्थयात्रामा आए र चिल्लो ढुंगाको स्तम्भ गाडे। ब्राह्मी लिपिको यसको अभिलेखले बुद्धको जन्म यहीँ भएको र लुम्बिनी गाउँलाई करमा छुट दिइएको उल्लेख गर्छ। सन् १८९६ मा खड्ग शमशेर राणा र पुरातत्त्वविद् आलोइस फ्युहररले पहिचान नगरुन्जेल शताब्दीऔंसम्म यो स्तम्भ स्मृतिबाट हराएको थियो — यही खोजले लुम्बिनीलाई फेरि नक्सामा ल्यायो।

उद्यानभन्दा पर

पवित्र उद्यानको उत्तरमा जापानी वास्तुविद् केन्जो टाङ्गेले योजना गरेको विहार क्षेत्र फैलिएको छ, जहाँ संसारभरका बौद्ध समुदायले बनाएका मन्दिर, अखण्ड शान्ति ज्योति र विश्व शान्ति स्तूप छन्। लुम्बिनी वरपरका खेतमा संसारकै अग्लो उड्ने चरा सारस पनि बस्छन्।

घुम्दा ध्यान दिनुहोस्

शान्ति र नरम उज्यालोका लागि बिहान चाँडै वा साँझपख पुग्नुहोस्। मन्दिरभित्र जुत्ता र टोपी खोल्नुहोस्, स्तूपको परिक्रमा दायाँतर्फबाट गर्नुहोस्, र बिस्तारै बोल्नुहोस्। ठूलो क्षेत्र घुम्न साइकल र विद्युतीय रिक्सा सबैभन्दा सजिला हुन्।