तिलौराकोट (प्राचीन कपिलवस्तु)

बुद्धको जीवनका हरेक विवरण दरबारबाट सुरु हुन्छ। सिद्धार्थ शाक्य राजकुमारका रूपमा जन्मिए, जसको राजधानी कपिलवस्तु थियो। उनका पिता राजा शुद्धोदनले उनलाई दुःखबाट टाढा राख्न खोजे, तर दरबार बाहिरका चार यात्रामा युवा राजकुमारले एक वृद्ध, एक रोगी, एक शव र एक भ्रमणशील संन्यासी देखे। २९ वर्षको उमेरमा दुःखको अन्त्य खोज्न उनी रातमा दरबार छाडेर निस्के — महाभिनिष्क्रमण।

स्थल

कपिलवस्तु जिल्लाको तिलौराकोटलाई नेपालले त्यही राजधानी मान्छ। इँटाका शहर पर्खाल र खाडलले ठूलो आयताकार ढिस्को घेरेका छन्; भित्र विभिन्न कालका भवन, इनार र सडकका जग छन्। पूर्वी ढोकालाई सिद्धार्थ घोडा चढेर निस्केको ढोकाका रूपमा पुजिन्छ। विशाल पुराना रुखमुनिको सानो समयमाई थानमा स्थानीय गाउँले अझै पूजा गर्छन्।

अनुसन्धान र बहस

पी.सी. मुखर्जीले १८९९ मा यहाँ पहिलो उत्खनन गरे, र नेपाली तथा अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले त्यसयता निरन्तरता दिएका छन्। सिमानापारि भारतको पिपरहवा–गनवरिया स्थललाई पनि कपिलवस्तु भनिएको छ; विद्वान्हरू यो प्रश्नमा बहस गरिरहेका छन्, र दुवै स्थल यस क्षेत्रको बौद्ध सम्पदाका हिस्सा हुन्।

तिलौराकोट वरपर

स्थल नजिकको संग्रहालयमा सिक्का, माटाका भाँडा र टेराकोटा वस्तु छन्। नजिकै बुद्धत्वपछि बुद्धले पितालाई भेटेको मानिने कुदान, गोटिहवा र निग्लिहवाका अशोक स्तम्भ, र जगदीशपुर जलाशयका चरा छन्।

घुम्न जाँदा

तिलौराकोट शान्त र शीतल छ — पानी बोक्नुहोस्, चाँडै जानुहोस् र रुखमुनि केहीबेर बस्ने समय राख्नुहोस्।